علوم زمین

پست الكترونيک

آرشيو

خانه

 
دوستان در سايت

چهارشنبه ٥ شهریور ،۱۳۸٢

 

زمين شناسی تاريخی (بخش هجدهم)

                  اقيانوسها The Oceans

گسترش اقيانوسها

Exten of Oceans

ساحت زمين حدود 510 کيلومتر مربع است . از اين مقدار 360 کيلومتر مربع آن را اقيانوسها و درياهای حاشيه ای تشکيل می دهند که برابر 71% مساحت کره زمين است و 29% باقيمانده يعنی 150 کيلومتر مربع آن مساحت خشکی های روی زمين است که مانند جزيره های عظيمی بوسيله آب احاطه شده اند . با نگاهی به نقشه کره زمين بزودی متوجه ميشويم که قاره ها و اقيانوسها در دونيمکره شمالی و جنوبی بطور مساوی تقسيم نشده اند ، بلکه در نيمکره جنوبی 81% زمين بوسيله آب پوشيده شده و فقط 19 درصد خشکی ها را تشکيل می دهند. باين سبب است که نيمکره شمالی بنام نيمکره خشکی و نيمکره جنوبی به نام نيمکره آب ناميده می شود.

 

ويژگيهای آب دريا

گرچه در مقياس محلی تغييرات زيادی در ويژگيهای آب دريا مشاهده نمی شود . اما اختلافات زيادی در ويژگيهای آب دريا در محدوده های وسيع وجود دارد. به موازات تغير محتويات زيستی درياها و اقيانوسها ويژگيهای ديگر آنها مانند درجه گرما ، ترکيب شيميائی و شوری ، گازهای محلول ، وزن مخصوص و تمرکز ذرات معلق غيره نيز تغييرمی کند. حجم های عظيم آبهای اقيانوسها با ويژگيهای مشخص بنام توده های آب تقريبا" همانند توده های هوای سرد و گرم که در سطح زمين حرکت می کنند و از يک مکان به مکان ديگر تغييرات آب وهوائی ايجاد می کنند. در ميان حوزه های اقيانوسی جابجا می شوند.

 

ترکيب آب دريا

Composition

 قابل توجه ترين ويژگی آب دريا مقدار شوری Salinity آن است. يعنی مقدار مواد جامد محلول در آن. همين بار محلول است که موجب شوری آب دريا و نامناسب بودن آن برای مصرف انسان می گردد. همچنين تمام گازهائی که در آتمسفر يافت می شود در آب دريا نيز بصورت محلول وجود دارد که بصورت جدا از املاح محلول مورد مطالعه قرار خواهند گرفت .

 

شوری آب دريا Salinity

يونهای محلول که در طي هوازدگی شيميائی قاره ها بوسيله رودخانه ها حمل شده اند سرانجام اکثريت قريب باتفاق آنها به اقيانوسها وارد می شوند. در حدود نصف عناصری که در طبيعت وجود دارند در آب دريا بصورت محلول يافت شده است. بهرحال فراوان ترين يونها ی محلول آنهائی هستند که قابليت انحلال بيشتری دارند و هفت عدد آنها 99% بار محلول اقيانوسها را تشکيل می دهد. با توجه به فهرست اين يونها که در زير مشاهده ميشود باسانی در می يابيم که چرا کانيهائی مانند NaCl  Halite  و ژيپس Caso4,2H2o Gypsum کانيهای متداول تبخيری هستند. مقدار شوری معمولا" بصورت مقدار در هزار (ppt) يونهای محلول نشان داده ميشود. شوری متوسط آبهای سطحی اقيانوسها 35 در هزار است . اما بهر حال درجه شوری در مناطق مختلف وسيها" تغيير می کند و نيز در مناطق قطبی که آب ناشی از ذوب يخها همين عمل را  انجام ميدهد وجود دارد. آبهای با درجه شوری بالا در مناطق نيمه استوائی که تبخير زيادتراز بارندگی است و يونهای محلول به مقدار زياد متمرکز می شوند وجود دارد. بالاترين درجه شوری در تمام مناطق خشک مانند منطقه خليج فارس و دريای سرخ وجود دارد . در آبهای کم عمق اين مناطق خيلی خشک آبهای ممکن است هيپرسالين Hypersaline باشند يعنی بيش از 40% املاح محلول داشته باشند .

آبهای ساحلی در مناطق معتدل به سبب مخلوط شدن با آبهای شيرين ممکن است از نوع آبهای لب شور Brackish باشند.

 

جدول فراوان ترين يونهای محلول در آب دريا

جدول درصد املاح محلول

Dissolved Ions

Fomula

ION

کلرور سديم

72/2

55.04

Cl

Clorine

کلرور منيزيم

38/0

30.61

Na

Sodium

سولفات منيزيم

16/0

7.68

(So4)

Sulfate

سولفات کلسيم

12/0

3.64

Mg

Magnassium

کلرور پتاسيم

10/0

1.16

Ca

Calcium

ساير املاح (1)

02/0

1.10

K

Potassium

 

 

0.41

Hco3

Bicarbonat

 

 

44.64

 

Total

 

 

 

 

هر چقدر مقدار شوری درياها تغيير کند اما نسبت بين املاح ثابت می ماند . عده ای از درياها و خليج ها بسته که بواسطه سدی زير دريائی از دريای آزاد جدا هستند شوری شان از حد عادی تجاوز کرده و رسوبهای نمکی بجا ميگذارند. نمونه کامل اينگونه موارد در قره بغاز واقع در مشرق دريای خزر مشاهده می شوند.

 

گازهای محلول

 

تمام گازهائی که در آتمسفر وجود دارند در آبهای اقيانوسها نيز يافت می شوند ، اما اکسيژن و گازکربنيک مهمترين گازها برای زندگی موجودات و رسوبگذاری اقيانوسها و درياها می باشند . هر دو اين گازها با تراکم زياد در چند متر بالائی ستون آب که تبادل و مخلوط شدن هوا با آب به زيادترين حد ميرسد وجود دارند. اما مقدار نسبی آنها با افزايش عمق تغيير ميکند. در منطقه نوری Photic Zone چند ده متر بالائی آب که زندگی گياهی به سبب نور خورشيد شکوفائی دارد، گازکربنيک آب گرفته ميشود و اکسيژن پس داده ميشود. (با عمل فتوسنز) بهر حال در زير منطقه نور پذير گازکربنيک بوسيله ارگانيسمها صرف اما اکسيژن محلول بوسيله ماهيها و ساير موجودات از آب دريا بيرون کشيده ميشود. مقداری از اکسيژن محلول نيز به مصرف اکسيد کردن ذرات ارگانيک که به کف دريا سقوط کرده اند ميرسد، بنابراين مقدار اکسيژن با افزايش عمق کاهش می يابد .

 

گرما Temperature

درجه گرمای آب اقيانوسها همراه با عمق آب و عرض جغرافيائی تغيير ميکند. آبهای سطحی نواحی استوائی همانطور که انتظار ميرود بالاترين درجه حرارت را دارند و بتدريج که
بطرف قطبين پيش ميرويم اين درجه گرما کاهش می يابد در جهت عمقی بالاترين منطقه که تا عمق 500 متری کشيده می شود گرم ترين ناحيه است و در عين حال درجه گرمای آن نسبتا" يکنواخت است. گرمای اين منطقه از جذب حرارت خورشيد تامين می گردد و يکنواختی آن به سبب تأثير امواج و جريانات سطحی است که آب را بهم زده و مخلوط ميکند. لايه زيرزمين آب يعنی از عمق 1500 متری تا کف بستر بوسيله جريانات عمقی يکنواخت شده است اما بی اندازه سرد است و گاهی به سختی به بالای صفر درجه می رسد در منطقه حدواسط اين دو منطقه يعنی از عمق 500 تا 1500 متری درجه حرارت تدريجا" با افزايش عمق کاهش حاصل ميکند ، تأثير اين منطقه عبارتست از برقراری تعادل حرارتی بين منطقه بالائی و زيرين.

درجه حرارت آب دريا هيچگاه از 32 درجه بالاتر نمی رود، خطوطی که نقاط همگرمای زمين را بيکديگر منتقل ميکند بنام منحنی های همگرما Isotherm ناميده ميشوند. اين منحنی ها نشان ميدهند که حداکثر درجه حرارت در سواحل مناطق استوائی وجود دارد ، مثلا"در منطقه استوائی اقيانوس هند 28 درجه و در منطقه استوائی اقيانوس اطلس 27 درجه. منحنی های هم گرما در نيمکره شمالی و جنوبی کم و بيش موازی هستند و چندان از هم دور نمی شوند، اما بهرحال در نيمکره شمالی به سبب پخش و توزيع فراوان تر خشکی ها اين منحنی های تغييرات بيشتری نشان می دهند .

اختلافات محسوسی که بين حرارت آبهای دريائی عرضهای جغرافيائی زياد و مناطق زير استوائی وجود دارد موجب بوجود آمدن جريان آب و مخلوط شدن آبها ميگردد. در زمستان آبهای سطحی عرضهای جغرافيائی زياد ، بشدت سرد ميشوند ، اين سردی موجب زياد شدن وزن مخصوص آبها گرديده و بطرف اعماق زياد پائين ميروند و از آنجا متوجه استوا ميگردند و باين ترتيب تغذيه اکسيژن آبهای نواحی عميق را در حوزه های اقيانوسی تامين می کنند. (حمل اکسيژن از بخشهای سطحی به عمق)

 پيام هاي ديگران ()

mostafa

لينک ها

زمین شناس

زمین شناسي ایران

زمین الکتریکی

زمین شناسی افقانستان

زمین

دیرینه شناسی

ژئوشیمی

زمین فیزیکی

کانی شناسی

کانی وجواهر

زمین شناسی رشد

ژئودزی

ژئودزی ایران

مهندسی معدن

مهندسی معدن 2

زمین ساخت

زمین ریخت شناسی

زمین شناسی نفت

 

 

امکانات

لوگوي وبلاگ شما

علوم زمین


ارتباط با من

 


My status

عکسهای سونامی

فتوگالری 1

وبلاگ هاي دوستان

Python

هادی صداقت

سازمانهای مرتبط   

پژوهشکده زلزله شناسی

سازمان زمین شناسی ایران

پايگاه ملی داده های علوم زمين کشور

http://pejmanearth.persianblog.ir/rss.xml