علوم زمین

پست الكترونيک

آرشيو

خانه

 
دوستان در سايت

چهارشنبه ٥ شهریور ،۱۳۸٢

 

پديده زمين لرزه (بخش دوم)


سياره زمين

سیاره زمین، که در فاصله حدود 150 میلیون کیلومتری به دور خورشید می گردد، از نظر اندازه پنجمین و ازنظر فاصله از خورشید سومین سیاره منظومه شمسی است. زمین با سرعتی حدود 108000 کیلومتر در ساعت به دور خورشید می گردد و در نتیجه طی 365 روز و 5 ساعت و 51/45 ثانیه آن را دور می زند. در عین حال زمین هر 23 ساعت، 56 دقیقه و 09/4 ثانیه یک مرتبه حول محور خود می چرخد. شکل زمین به طور کامل کروی نیست، در استوا کمی بیرون زده و در قطبها کمی تورفته است.

همانطور که گفته شد، به نظر می رسد که تولد زمین به همراه سایر ستاره ها، به 5/4 میلیارد سال پیش که ابرهای باقیمانده از تشکیل خورشید شروع به جامد شدن کردند باز می گردد. براساس نظریه های امرزوی برای 500 میلیون سال درون زمین به صورت جامد و در دمایی به طور نسبی پایین( حدود 1100 درجه سانتیگراد) باقی ماند. در این دوره مواد تشکیل دهنده زمین بیشتر آهن و سیلیس به همراه مقدار کمی از سایر مواد که احتمالا بخشی از آنها را مواد پرتوزا تشکیل می داد بودند. با گذشت میلیونها سال، انرژی رها شده از مواد پرتوزا زمین را گرم و پاره ای از مواد تشکیل دهنده آن را ذوب کرد. آهن پیش از سیلیس ذوب شد و چون سنگین تر بود به طرف مرکز زمین رفت و سیلیس را از مرکز به سطح راند. به این ترتیب زمین از یک توده همگن( شکل 3- بالا) با موادی کم وبیش مشابه در تمام اعماق، به توده ای لایه ای با هسته ای آهنی در مرکز، پوسته ای سطحی متشکل از مواد سبک تر با دمای ذوب پایین در سطح و گوشته ای در بین این دو که در برگیرنده بقیه مواد بود تبدیل شد( شکل 1- وسط). براثر پرتو زایی طی میلیونها سال، هسته مذاب زمین احتمالا امروزه نیز دمایی بالا دارد( حدود 6100 درجه سانتیگراد). به این ترتیب بخش عمده ای از هسته به صورت مایع است ولی شواهد نیز دال بر جامد بودن مرکز آن وجود دارد. بنابراین هسته زمین به دو بخش درونی (جامد) و بیرونی( مایع) تقسیم می شود که 95% آن را هسته بیرونی تشکیل می دهد( شکل3- پایین).  

شکل (3- بالا): زمین همگی اولیه، (وسط) تشکیل هسته آهنی،( پایین) زمین لایه ای امروزی

در خارج هسته، گوشته زمین با ضخامت حدود 2900 کیلومتر تقریباً تا سطح گسترش دارد و متشکل از سنگهایی مشابه آنچه  که از دهانه آتشفشانها جاری می شود است. گوشته در وضعیتی بین مایع و جامد قرار دارد و کمی انعطاف پذیر است و بنابراین نقش مهمی در پویایی کره زمین دارد. اطراف گوشته را قشر سخت و نازکی به نام پوسته در بر گرفته است که بین حدود 8 تا 60 کیلومتر ضخامت دارد و سطح بیرونی زمین را تشکیل می دهد. با توجه به مطالب بالا متوجه می شویم که زمین سیاره ای است فعال و طی میلیونها سال به تدریج ساختار امروزی خود را یافته است. امروزه نیز این پویایی ادامه دارد و زمین مرتب در حال ساخت و ساز است. اگر چه سرعت این ساخت و ساز در حدی نیست که به صورت روزمره محسوس باشد، ولی اثرات آن به صورت آتشفشان و زمین لرهز این پیام را از درون زمین به ما می رساند که درون کره زمین هنوز هم فعال است. برای روشن تر شدن مطلب و توجیه چگونگی این رویدادها،  بهتر است از کمی دورتر و از دیدگاه دیگری لایه ای مختلف زمین را دسته بندی کنیم. در این چارچوب اگر کره زمین و جو اطراف آن را مجموعه ای از کره های هم مرکز در نظر بگیریم، ازخارج به طرف مرکز زمین شاهد قسمتهای مختلف زیر هستیم

 

 

  • هواکره
    طی فرایندهایی که منجر به شکل گیری زمین شد، فرار گازهای ناشی از واکنشهای شیمیایی، پوششی گازی در اطراف کره زمین ایجاد کرد که هوا کره نام دارد. در این لایه که از سطح زمین تا ارتفاع حدود95 کیلومتری گسترش دارد، از سطح زمین به سوی بالا از فشار و غلظت گازهای آن کاسته می شود. هوای کنار دریا فشاری برابر 76 سانتیمتر جیوه دارد و تراکم آن برای انسان و حیوانات مناسب است. یعنی دارای اکسیژن کافی برای تنفس می باشد. اما در ارتفاع بالاتر( برای مثال پنج کیلومتری) مقدار اکسیژن کم می شود و چون ارتفاع ستون هوایی که بالاتر از آن قرار می گیرد کم می شود. فشار هم کم شده و به سلامتی لطمه می زند.

  • آب کره
    با سخت شدن پوسته زمین ناهمواریهایی در سطح آن پدید آمد که محلهای مناسب را برای تجمع آبهایی که از درون از طریق آتشفشانها و درزه ها به سطح می آمدند تشکیل داد و به این ترتیب اقیانوسها به وجود آمدند. این پوشش آبی در سطح زمین آبکره نام دارد.

  • سنگکره
    بیرونی ترین قشر جامد و سخت زمین سنگ کره نامیده می شود که در برگیرنده پوسته و سنگهای سخت گوشته بالایی است. ضخامت سنگ کره در زیر قاره ها حدود 100 کیلومتر و در زیر اقیانوسها حدود 50 کیلومتر می باشد( شکل 4).

  • مذاب کره
    این لایه از زیر سنگ کره آغاز و تا عمق حدود 700 کیلومتری گسترش دارد(شکل 5). در این لایه  سنگهای گوشته  کمتر شکننده   هستند و در مقایسه با سنگ کره شکل پذیرتر  می باشند. به عبارتی دیگر ازدیدگاه فیزیکی این لایه حالت پلاستیکی داشته و خمیر مانند محسوب می شود.

  • گوشته زیرین
    دو لایه سنگ کره و مذاب کره. بدون در نظر گرفتن پوسته، گوشته بالایی را تشکیل می دهند که تا عمق 700 کیلومتری ادامه دارد(شکل5). شواهد موجود بیانگر این واقعیت است که از عمق 700 کیلومتری تا عمق حدود 2900 کیلومتری که شروع هسته بیرونی است. گوشته بدون هیچ کونه لایه بندی مشخص(برخلاف گوشته بالایی) ادامه دارد. این بخش، گوشته زیرین نامیده می شود.

  • هسته بیرونی
    هسته بیرونی از زیر گوشته ( عمق حدود 2900 کیلومتر) تا عمق 4980 کیلومتر گسترش دارد(شکل 5). سرشت فیزیکی هسته بیرونی به گونه مایعات است.

  • هسته درونی
    هسته درونی جامد است و گمان برده می شود که از آهن و نیکل تشکیل شده باشد. این بخش از هسته از عمق 4980 کیلومتر تا مرکز زمین (6370 کیلومتری) گسترش دارد  (شکل5)

  •                          

    شکل 4- قشر بیرونی زمین به صورت سنگکره جامد و سخت که بر روی مذاب کره خمیری شناور است.

     

     

    شکل 5- قطعه ای از درون زمین در دو مقیاس مختلف که محل ناپیوستگیهای ساختاری و نسبتهای صحیح بین پوسته، گوشته و هسته را نشان می دهد.

     

    با توجه به مدلی که تا اینجا برای درون زمین ارائه شد می توان آن را مانند یک میوه، برای مثال هلو در نظر گرفت که از بیرون به درون شامل پوسته، گوشته، هسته بیرون( پوست هسته) و هسته درونی (مغزه) می باشد (شکل6).

     

     

     

     

     

    شکل 6- مقایسه ساختار زمین و میوه ای مانند هلو شامل پوسته، گوشته، هسته بیرونی و هسته درونی.

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    چهارشنبه ٥ شهریور ،۱۳۸٢

     

    زمين شناسی تاريخی (بخش هجدهم)

                      اقيانوسها The Oceans

    گسترش اقيانوسها

    Exten of Oceans

    ساحت زمين حدود 510 کيلومتر مربع است . از اين مقدار 360 کيلومتر مربع آن را اقيانوسها و درياهای حاشيه ای تشکيل می دهند که برابر 71% مساحت کره زمين است و 29% باقيمانده يعنی 150 کيلومتر مربع آن مساحت خشکی های روی زمين است که مانند جزيره های عظيمی بوسيله آب احاطه شده اند . با نگاهی به نقشه کره زمين بزودی متوجه ميشويم که قاره ها و اقيانوسها در دونيمکره شمالی و جنوبی بطور مساوی تقسيم نشده اند ، بلکه در نيمکره جنوبی 81% زمين بوسيله آب پوشيده شده و فقط 19 درصد خشکی ها را تشکيل می دهند. باين سبب است که نيمکره شمالی بنام نيمکره خشکی و نيمکره جنوبی به نام نيمکره آب ناميده می شود.

     

    ويژگيهای آب دريا

    گرچه در مقياس محلی تغييرات زيادی در ويژگيهای آب دريا مشاهده نمی شود . اما اختلافات زيادی در ويژگيهای آب دريا در محدوده های وسيع وجود دارد. به موازات تغير محتويات زيستی درياها و اقيانوسها ويژگيهای ديگر آنها مانند درجه گرما ، ترکيب شيميائی و شوری ، گازهای محلول ، وزن مخصوص و تمرکز ذرات معلق غيره نيز تغييرمی کند. حجم های عظيم آبهای اقيانوسها با ويژگيهای مشخص بنام توده های آب تقريبا" همانند توده های هوای سرد و گرم که در سطح زمين حرکت می کنند و از يک مکان به مکان ديگر تغييرات آب وهوائی ايجاد می کنند. در ميان حوزه های اقيانوسی جابجا می شوند.

     

    ترکيب آب دريا

    Composition

     قابل توجه ترين ويژگی آب دريا مقدار شوری Salinity آن است. يعنی مقدار مواد جامد محلول در آن. همين بار محلول است که موجب شوری آب دريا و نامناسب بودن آن برای مصرف انسان می گردد. همچنين تمام گازهائی که در آتمسفر يافت می شود در آب دريا نيز بصورت محلول وجود دارد که بصورت جدا از املاح محلول مورد مطالعه قرار خواهند گرفت .

     

    شوری آب دريا Salinity

    يونهای محلول که در طي هوازدگی شيميائی قاره ها بوسيله رودخانه ها حمل شده اند سرانجام اکثريت قريب باتفاق آنها به اقيانوسها وارد می شوند. در حدود نصف عناصری که در طبيعت وجود دارند در آب دريا بصورت محلول يافت شده است. بهرحال فراوان ترين يونها ی محلول آنهائی هستند که قابليت انحلال بيشتری دارند و هفت عدد آنها 99% بار محلول اقيانوسها را تشکيل می دهد. با توجه به فهرست اين يونها که در زير مشاهده ميشود باسانی در می يابيم که چرا کانيهائی مانند NaCl  Halite  و ژيپس Caso4,2H2o Gypsum کانيهای متداول تبخيری هستند. مقدار شوری معمولا" بصورت مقدار در هزار (ppt) يونهای محلول نشان داده ميشود. شوری متوسط آبهای سطحی اقيانوسها 35 در هزار است . اما بهر حال درجه شوری در مناطق مختلف وسيها" تغيير می کند و نيز در مناطق قطبی که آب ناشی از ذوب يخها همين عمل را  انجام ميدهد وجود دارد. آبهای با درجه شوری بالا در مناطق نيمه استوائی که تبخير زيادتراز بارندگی است و يونهای محلول به مقدار زياد متمرکز می شوند وجود دارد. بالاترين درجه شوری در تمام مناطق خشک مانند منطقه خليج فارس و دريای سرخ وجود دارد . در آبهای کم عمق اين مناطق خيلی خشک آبهای ممکن است هيپرسالين Hypersaline باشند يعنی بيش از 40% املاح محلول داشته باشند .

    آبهای ساحلی در مناطق معتدل به سبب مخلوط شدن با آبهای شيرين ممکن است از نوع آبهای لب شور Brackish باشند.

     

    جدول فراوان ترين يونهای محلول در آب دريا

    جدول درصد املاح محلول

    Dissolved Ions

    Fomula

    ION

    کلرور سديم

    72/2

    55.04

    Cl

    Clorine

    کلرور منيزيم

    38/0

    30.61

    Na

    Sodium

    سولفات منيزيم

    16/0

    7.68

    (So4)

    Sulfate

    سولفات کلسيم

    12/0

    3.64

    Mg

    Magnassium

    کلرور پتاسيم

    10/0

    1.16

    Ca

    Calcium

    ساير املاح (1)

    02/0

    1.10

    K

    Potassium

     

     

    0.41

    Hco3

    Bicarbonat

     

     

    44.64

     

    Total

     

     

     

     

    هر چقدر مقدار شوری درياها تغيير کند اما نسبت بين املاح ثابت می ماند . عده ای از درياها و خليج ها بسته که بواسطه سدی زير دريائی از دريای آزاد جدا هستند شوری شان از حد عادی تجاوز کرده و رسوبهای نمکی بجا ميگذارند. نمونه کامل اينگونه موارد در قره بغاز واقع در مشرق دريای خزر مشاهده می شوند.

     

    گازهای محلول

     

    تمام گازهائی که در آتمسفر وجود دارند در آبهای اقيانوسها نيز يافت می شوند ، اما اکسيژن و گازکربنيک مهمترين گازها برای زندگی موجودات و رسوبگذاری اقيانوسها و درياها می باشند . هر دو اين گازها با تراکم زياد در چند متر بالائی ستون آب که تبادل و مخلوط شدن هوا با آب به زيادترين حد ميرسد وجود دارند. اما مقدار نسبی آنها با افزايش عمق تغيير ميکند. در منطقه نوری Photic Zone چند ده متر بالائی آب که زندگی گياهی به سبب نور خورشيد شکوفائی دارد، گازکربنيک آب گرفته ميشود و اکسيژن پس داده ميشود. (با عمل فتوسنز) بهر حال در زير منطقه نور پذير گازکربنيک بوسيله ارگانيسمها صرف اما اکسيژن محلول بوسيله ماهيها و ساير موجودات از آب دريا بيرون کشيده ميشود. مقداری از اکسيژن محلول نيز به مصرف اکسيد کردن ذرات ارگانيک که به کف دريا سقوط کرده اند ميرسد، بنابراين مقدار اکسيژن با افزايش عمق کاهش می يابد .

     

    گرما Temperature

    درجه گرمای آب اقيانوسها همراه با عمق آب و عرض جغرافيائی تغيير ميکند. آبهای سطحی نواحی استوائی همانطور که انتظار ميرود بالاترين درجه حرارت را دارند و بتدريج که
    بطرف قطبين پيش ميرويم اين درجه گرما کاهش می يابد در جهت عمقی بالاترين منطقه که تا عمق 500 متری کشيده می شود گرم ترين ناحيه است و در عين حال درجه گرمای آن نسبتا" يکنواخت است. گرمای اين منطقه از جذب حرارت خورشيد تامين می گردد و يکنواختی آن به سبب تأثير امواج و جريانات سطحی است که آب را بهم زده و مخلوط ميکند. لايه زيرزمين آب يعنی از عمق 1500 متری تا کف بستر بوسيله جريانات عمقی يکنواخت شده است اما بی اندازه سرد است و گاهی به سختی به بالای صفر درجه می رسد در منطقه حدواسط اين دو منطقه يعنی از عمق 500 تا 1500 متری درجه حرارت تدريجا" با افزايش عمق کاهش حاصل ميکند ، تأثير اين منطقه عبارتست از برقراری تعادل حرارتی بين منطقه بالائی و زيرين.

    درجه حرارت آب دريا هيچگاه از 32 درجه بالاتر نمی رود، خطوطی که نقاط همگرمای زمين را بيکديگر منتقل ميکند بنام منحنی های همگرما Isotherm ناميده ميشوند. اين منحنی ها نشان ميدهند که حداکثر درجه حرارت در سواحل مناطق استوائی وجود دارد ، مثلا"در منطقه استوائی اقيانوس هند 28 درجه و در منطقه استوائی اقيانوس اطلس 27 درجه. منحنی های هم گرما در نيمکره شمالی و جنوبی کم و بيش موازی هستند و چندان از هم دور نمی شوند، اما بهرحال در نيمکره شمالی به سبب پخش و توزيع فراوان تر خشکی ها اين منحنی های تغييرات بيشتری نشان می دهند .

    اختلافات محسوسی که بين حرارت آبهای دريائی عرضهای جغرافيائی زياد و مناطق زير استوائی وجود دارد موجب بوجود آمدن جريان آب و مخلوط شدن آبها ميگردد. در زمستان آبهای سطحی عرضهای جغرافيائی زياد ، بشدت سرد ميشوند ، اين سردی موجب زياد شدن وزن مخصوص آبها گرديده و بطرف اعماق زياد پائين ميروند و از آنجا متوجه استوا ميگردند و باين ترتيب تغذيه اکسيژن آبهای نواحی عميق را در حوزه های اقيانوسی تامين می کنند. (حمل اکسيژن از بخشهای سطحی به عمق)

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    سه‌شنبه ٤ شهریور ،۱۳۸٢

     

    پديده زمين لرزه

    از امروز ميخوام درباره پديده زمين لرزه بحثی را آغاز کنم.

    هدف از اين بحث آشنائی دوستان با زمين لرزه و اثرات آن بر زمين می باشد.ابتدا بايد پيشگفتاری با يکديگر داشته باشيم.

    پيشگفتار

       تحول کره زمین توسط پدیده های مختلف طی میلیونها سال آن را به مکانی مناسب برای زندگی جانداران تبدیل نموده است و استمرار این پدیده ها می تواند حافظ ادامه زندگی بر روی آن باشد. این تغییر و تحول در عین سازندگی برای بشر و سایر جانداران خطرهایی در پی دارد. وقوع طوفان و سیل از جمله پدیده های طبیعی هستند که می توانند در صورت عدم آمادگی کافی انسان، آسیبهای جانی و مالی سنگینی به دنبال داشته باشند. طی قرنها بشر آموخته است تا با توجه به شرایط آب و هوای محلی چگونه خانه و کاشانه خود را در مقابل آسیب ناشی از این پدیده ها مصون سازد. زمین لرزه نیز از جمله پدیده های طبیعی است که باید افرادی که در مناطق زلزله خیز زندگی می کنند در مقابل خطر آن خود را مصون نمایند. در کشور ما متاسفانه به علت عدم شناخت کافی افراد از این پدیده طبیعی، هر از چندی وقوع آن زیانهای جانی و مالی سنگینی به دنبال دارد. بخش زلزله شناسی پژوهشگاه بین المللی زلزله شنای و مهندسی زلزله به منظور برداشتن گامی هر چند کوچک در راه آشنا نمودن افراد جامعه با چگونگی رویداد زمین لرزه ها، نشریه حاضر را تهیه نموده است تا تصویر ساده شده ای از این پدیده طبیعی را ارائه نماید. امید است که این گام، گامهای موثر بعدی برای کاهش خطر زمین لرزه را به دنبال داشته باشد.

    منظومه شمسی

            یکی از باورها این است که خورشید، مانند سایر ستاره ها، حدود 6/4 میلیارد سال پیش از ابری که بیشتر از هیدروژن تشکیل شده بود و مقدار کمی از مواد دیگر را هم در بر می گرفت به وجود آمد. گازهای داغ و متراکم در مرکز این ابر، خورشید را به وجود آوردند و بخشهای بیرونی آن، که دمای پایین تر و تراکم کمتری داشت، در تشکیل سیاره ها نقش داشتند(شکل1). به این ترتیب منظومه شمسی ما که شامل یک ستاره(خورشید)، نه سیاره و قمرهای آنها(جدول1) و چندین هزار سیارک و شهاب سنگ است بوجود آمد(شکل 2). این مجموعه خود رد کهکشان راه شیری که به گونه ابری در آسمان شب دیده می شود قرار دارد.

     

    شکل (1): طرحی از پیدایش منظومه شمسی(الف) به صورت ابری از گازها،(ب) تراکم تدریجی در مرکز، (ج و د) تشکیل سیاره ها در خارج با تراکم کمتر

    شکل (2): منظومه شمسی متشکل از خورشید و 9 سیاره آن.

    جدول (1): ویژگی های سیاره های منظومه شمسی

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    سه‌شنبه ٤ شهریور ،۱۳۸٢

     

    لينکهای جديد

    شما ميتوانيد از اينجا به آخرين مقالات علمی در مورد زمين شناسی در مجله زمين شناسی انجمن زمين شناسان آمريکا دسترسی داشته باشيد.

    همچنين از اينجا به نقشه های on-line زمين شناسی دسترسی داشته باشيد.و از اينجاراهنمای فيلدی به روز را مطالعه کنيد.

    اميدوارم بتوانيد استفاده لازم را ببريد.

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    سه‌شنبه ٤ شهریور ،۱۳۸٢

     

    زمين شناسی تاريخی(بخش هفدهم)

    محيطهای آبرفتی

    Alluvial environment

    مسائل مربوط به آبهای جاری و رسوبگذاری آنها نيز با توضيح زيادتری و در زمين شناسی فيزيکی مطرح گرديد رسوبات محيط های آبرفتی شامل رسوبات کوهپايه ای و رسوبات دشت سيلابی است کربنات کلسيم که به مقدار کافی در آبهای زيرزمينی وجود دارد به عنوان سيمان اجزاء تشکيل دهنده رسوبات کوهپايه ای به کار می رود در اين رسوبات اندازه دانه ها به نسبتی که شيب کم می شود کاهش می يابد. مخروطهای افکنه جبهه جنوبی کوههای البرز با پيوستن به يکديگر دشت تهران را ايجاد می کند در جنوب تهران که کوره های اجرپرزی فراوان است رسوبات از نوع تخريبی رسی است و هر چه بطرف شمال پيش روم اندازه ها ی دانه ها بزرگتر می شود و از طرف ديگر آب شور دريا توسط کانالهائی مخصوصا" هنگام مد به آنها وارد می شود پس رسوباتی که در مردابهای بجا گذاشته می شود از مواد مختلف تشکيل شده که بخشی از آنها مواد تخريبی است که توسط رودخانه وارد مرداب شده و بخشی که نمکی هستند به علت تبخير آب مرداب رسوب کرده اند ته نشست رسوبات مردابی اساسا" توسط آب وهوا و گرمای محيط مورد اثر قرار می گيرد .

    رسوبات مردابی عموما" تبخيری است ومهمترين آنها عبارتند از:

    انيدريت (Caso) Anhydrite ژيپس (caso, 2Ho) Gypsum هاليت (Nacl) Halite سيلوين (kcl) Silvin و کربناتهائی مثل دولوميت Dolomite

    1-                           محيط خليج دهانه ای

     بخشی از مسير انتهائی رودخانه ها که د رهنگام مد توسط آب دريا تصرف می شود خليج دهانه ای است . پيشرفت خليج دهانه ای بطرف خشکی بستگی به حد تغييرات مد دارد تهاجم مد دريا آبهای رودخانه را بعقب ميراند و مقدار عقب راندگی به نسبت ارتفاع حد می باشد وقتی مد فرو می نشيند آبهای عقب رانده شده با ا نرژی پتانسيلی که ذخيره کرده اند با سرعت زياد به طرف دريا رانده می شوند. در خليج دهانه ای آب شور و شيرين با هم جابه جا و مخلوط می شوند اين تغيير که هر روزه و بطور مداوم ايجاد می شود محيطی ناپايدار از نظر زيست موجودات ايجاد می کند که سازش موجودات را سخت يا غير ممکن می کند رسوبات خليج دهانه ای بطور اصلی شامل لای و لجن می باشد که بين 50% تا 70% آن از مواد زير اندازه ای که بصورت تعليق حل شده اند 20% تا 30% از ماسه های ريز اندازه و بين 5 تا 10 درصد از مواد آلی تشکيل شده .اين رسوبات از فون و فلور کف زی فقير هستند.

    2-                           محيط دلتاها

    وقتی آبهای جاری به درياها يا درياچه ها و يا به خليج می رسند از سرعت و در نتيجه مقدار قدرت حمل و پخش مواد کم می شود و بنابراين بخش زيادی از موادی را که با خود حمل می کنند در محل ورود به دريا يا درياچه يا خليج ته نشين می کند اگر امواج دريا و جريانهای دريائی قادر به حمل تمام موادی که توسط رودخانه وارد دريا می شود نباشد دلتا گسترش  می يابد و برعکس اگر مواد حمل شده کمتر از قدرت حمل امواج و جريانات باشد ايجاد دلتا کاهش می يابد. رسوبات حمل شده توسط رودخانه در محل دلتاها طی فرآيندی از هم جدا شده رسوبات دانه ريز از دانه های رشت تفکيک می شود علت فرآيند تفکيک اينست که آب سبک رودخانه روی آب سنگين دريا روان می شود و در نتيجه موادی کلوئيدی که دربار رودخانه وجود دارد از حال تعليق خارج شده رسوب می کند اين کار معمولا" در نزديکی دهانه انشعابها صورت می گيرد. رسوبات نزديک دهانه مخلوطی از ماسیه و سيلت و رس می باشد همچنين مقداری چوب و گياهان خشکی و صدفها و ساير بازمانده های ارگانيسم های دريائی نيز در بين رسوبات وجود دارند که بطرف دريا مقداری از آنها افزايش می يابند باين ترتيب که بخشی از مواد فوق توسط آب حمل شده در نزديکی ساحل به کف حوزه فرو مي روند بطور کلی کمترين مقدار رسوبگذاری در نزديکی انتهای دلتا يعنی به سمت دريا صورت می گيرد.

     

    محيط دريائی

    Marine environment

    ويژگيهای مختلف درياها و رسوبات آن در زمين شناسی فيزيکی مطرح شد در اينجا به بررسی اجمالی محيط دريائی به عنوان محيط زيست پرداخته می شود در محيط دريائی 2 قلمرو متمايز وجود دارد 1- قلمرو کف بستر يا محيط بنتيک Benthic 2- محيط توده آبها يا محيط پلاژيک Pelagic  - قلمروبنتيک شامل بستر درياها و اقيانوسها از کمترين تا زيادترين اعماق می باشد در قلمرو پلاژيک شامل محيط آبی و حجم آبها از سطح تا اعماق بسيار زياد است 2 قلمرو ياد شده در بالا هريک بر مبنای دوری از ساحل و مسلما" بر حسب عمق آب به 2 بخش يا ايالت تقسيم می شوند که محدوده آنها عموما" عمق 200 متری در نظر گرفته می شود. اين 2 منطقه عبارتست از منطقه نريتيک Neritic و منطقه اقيانوس Oceanic مناطق مذکور همچنين به نوبه خود به زونهائی Zones برای حجم آب و طبقاتی برای کف بستر تقسيم می شوند در منطقه نريتيک رديفی از طبقات و تقسيمات فرعی  تقسيم شده که بتربيب عبارتند از:

    سوپراليتورال Superalitoral مديوليتورال Mediolitoral اينفراليتورال Infralitoral و سيرکاليتورال Circalitoral که مجموعه آنها فلات قاره را تشکيل می دهند. منطقه اقيانوس هم به طبقاتی تقسيم شده است که عبارتند از طبقه عميق يا Bathyal تا عمق بين 200 تا 2000 متری – طبقه خيلی عميق Abyssal که تا عمق 2000 متری کشيده شده و يک طبقه هادال Hadal که مربوط به اعماق زياد است .

    به مجموعه ارگانيسم هائی که در روی بستر يا در درون رسوبات زندگی می کنند در حالت کلی بنتوز Benthos يا کف زی می گويند متقابلا" تمام موجوداتی که از سطح تا هر عمق آب داخل حجم آب زندگی می کنند Pelagos می نامند که شامل پلانکتونها و نکتونها هستند .

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    دوشنبه ۳ شهریور ،۱۳۸٢

     

    زمين شناسی تاريخی (بخش شانزدهم)

    محيط بيابان يا کوير

    Desert environment

    بيابان ناحيه ايست که متوسط بارندگی ساليانه آن 25 سانتيمتر يا کمتر باشد و نيز باندازه ای عاری از پوشش گياهی باشد که جمعيت قابل توجهی در آنجا متمرکز نباشد در محيط های بيابانی رسوبگذاری معمولا" تحت تأثير باد انجام می شود. در اين محيط ها جريانهای آب و يا درياچه هایفصلی در فصولی که بارندگی فراوان است پديدار می شوند در اين محيط افزايش درجه حرارت موجب تبخير آب درياچه های و نهايتا" خشک شدن آنها می شود و برعکس کاهش آن سبب متلاشی شدن سنگها می گردد.در محيط های بيابانی فاکتورهای زيستی در رسوبگذاری مشارکت بسيار اندکی دارند. يکی از تعاريفی که برای کوير يا بيابان پيشنهاد شده است برحسب اين و از تعاريف ديگر علمی تر و موجه تر است ، براساس شرايط آب وهوائی بنا شده است برحسب اين تعريف محيطی که در آن مقدار تبخير بيشتر از مقدار بارندگی باشد محيط نيمه خشک semi-arid و مناطقی که مقدار تبخير بيشتر از دوبرابر مقدار بارندگی باشد محيط خشک يا بيابانی ناميده می شوددر محيط بيابانی رودخانه ها منقطع است و رسوبات را در داخل خود کوير و در نواحی پست آن بجا می گذارد و تنها رسوباتی که ممکن است از منطقه بيابانی خارج شوند ذرات گرد و غباری است که بوسيله باد حمل می گردند،محيطهای کويری نزديک به يک سوم خشکيهای زمين را شامل می شوند چهار نوع کوير را می توان تشخيص داد.1- بيآبانهای قطبی يا بيابانهای عرض جغرافيائی بالا که با وجود برفهای دائمی و سرمای شديد مشخص می شوند 2- بيابانهای با عرض جغرافيائی متوسط در حوزه های داخلی قاره ها مانند صحرای گوبی Gobi با بارندگی اندک و درجه حرارت بالا در تابستان 3- بيابانهای گرمسيری Tropieal Deserts مخصوصا" بيابان صحرا Sahra با بارندگی جزئی و کم اهميت و تغييرات حرارتی روزانه بسيار وسيع 4- بيابانهای ساحلی Costal deserts مانند پرو Peru 2 نوع محيط رسوبی بيابانی اهميت بيشتری دارد.

    1-                           کويرهای عاری از هر گونه پوشش گياهی مانند کويرآفريقا ، استراليا و بخش از کوير لوت ايران .

    2-                           کويرهای داری پستی و بلنديها

    رسوبات کويری تشکيل شده در حوزه های بين کوهستانی و خود اين حوزه ها Balson ناميده می شود اين اصطلاح اول بار توسط Tolman بکار رفته است وبر حسب تقسيم بندی نامبرده بولسون شامل 3 بخش است .

    1-                           سطح سنگهای کوههای اطراف اين حوزه که بشدت فرسايش يافته اند .

    2-                           رسوبات کوهپايه ای يا (بادها) Bajada که شامل آبرفتها و مخروطهای افکنه دامنه ها می باشد.

    3-                           رسوبات حوزه مرکزی يا Playa پلايا پهنه مسطحی است که دربارندگيهای شديد در ضخامت چند سانتيمتر بوسيله آب پوشيده می شود و پس از مدت کوتاهی خشک می گردد. رسوبات پلايا شامل موادی است که در طول باهاداBajada حمل شده و پس از ورود به مناطق پست بر اثر تبخير ته نشين شده اند. مواد تخريبی اين رسوبات او نوع ذرات سيلت Siltورس Clay می باشد گاهی ممکن است در بعضی نواحی پلايا دانه های درشت تر حتی تا اندازه قلوه سنگ در روی سطح پلايا در مواقع سيلابی يافته شود املاح پر اهميت موجود در پلايا شامل Caso4 caco3 می باشد ولی در اغلب پلايا نمکهای سديم مانند Na2co3 , Na2so4 Nacl يافت می شود درياچه حوض سلطان قم واقع در کوير مرکزی ايران که بوسيله ارتفاعاتی از حوزه های ديگر جدا شده است يک پلايای نمونه است .

     

     

     

    محيط درياچه ای

    Lake environment

    درياچه ها توده های آرام آب هستند که در فرورفتگی ها سطح زمين انباشته شده اند و از ويژگيهای آنها عبارتست از عدم ارتباط با درياهای آزاد ، عمق کم ، کوچک بودن، فقدان امواج عظيم و جريانهای دريائی . شرايط مذکور ويژگيهای ديگری را موجب می شوند که عبارتند از : تغييرات فصلی سطح آب ، تغيير درجه حرارت وشوری ومقدار مواد حمل شده .

    رسوبگذاری در محيط درياچه ای تابع اندازه ، شکل ، عمق، درجه حرارت و عوامل هر درياچه می باشد در بعضی دريچه ها فراوانی نمکهای محلول گاز ها رسوبات ديگر را به شدت تحت تأثير قرارمی دهند و بنابر اين فعاليتهای بيولوژيک در درياچه ها متفاوت است در بعضی درياچه ها فعاليت زيستی ممکن است بطور محلی خيلی  زياد باشند. علم مطالعه درياچه ها Limnologi ناميده می شود که عبارتست از انجام بررسيهای علمی در مورد ويژگيها و شرايط فيزيکی و شيميائی بيولوژک Biologic و اکولوژيک Ecologic برگه ها Pools تالابها Ponds و درياچه ها Lakes رسوبات درياچه ای عموما" دانه ريز و بيشتر شيميائی هستند ولی بطور کلی رسوبات درياچه ای شامل رسوبات تخريبی ، شيميائی و ارگانيک هستند. رسوبات تخريبی بصورت شنها ، ماسه ها و لجن ها رسی از رسوبات مناطق عميق درياچه ها می باشند. رسوبات شيميائی درياچه ها شامل رسوبات آهکی ، سيليسی و تبخيری است . رسوبات درياچه ای از ماکلروفونها Macrofouna فقيرند اما بهرحال فراوانی گياهان و حشرات قابل توجه است پانکتونها Planctons مخصوصا" فيتوپلانکتونها Phitoplancton نقش اساسی در اين رسوبات بعهده دارند بطور کلی بجز رسوبات ساحلی و دلتائی ساير رسوبات درياچه ای غالبا" شيميائی و دانه ريز و دارای چينه بندی Stratification خوب هستند رسوبات درياچه ای در ستونهای چينه ای کميابند ولی رسوبات درياچه ای گذشته در آمريکاگاهی تا ضخامت 1000 متر می رسند وضع رسوبات تخريبی درساحل جنوبی دريای خزر به اين ترتيب است که از غرب به طرف شرق اندازه ذرات از دانه درشت به دانه ريز تبديل می شوند بنحويکه اندازه رسوبات بترتيب از شهسوار و چالوس و نوشهر ازقلوه سنگهای درشت به ريز ، در محمود آباد به سنگ ريزه روشن و در بابلسر به ماسه و در گرگان به سيلت Silt و لای و لجن (ذرات 50-10 ميکرون ) تغيير می کند.

     

    محيط يخچالی

    Glacial environment

    در مورد يخچالها در زمين شناسی فيزيکی يا تفصيل بيشتری صحبت شده است در اينجا فقط يادآوری می شود که در محيط يخچالی به سبب پائين بود ن درجه حرارت آثار ارگانيک گياهی و جانوری وجود ندارد. يخچالها هم چنين فاقد رسوبات شيميائی می باشند پس رسوبات آنها از مواد تخريبی با اندازه های مختلف تشکيل شده اند .

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    شنبه ۱ شهریور ،۱۳۸٢

     

    زلزله بم

    زلزله بم

    در ساعت ۰۲/۴صبح روز چهارشنبه ۲۹مرداد ماه به بزرگی   ۶/۵ درجه در مقياس ريشتر در ۱۰۰ کيلومتری شرق شهرستان بم اتفاق افتاده است.

     پيام هاي ديگران ()

    mostafa

    لينک ها

    زمین شناس

    زمین شناسي ایران

    زمین الکتریکی

    زمین شناسی افقانستان

    زمین

    دیرینه شناسی

    ژئوشیمی

    زمین فیزیکی

    کانی شناسی

    کانی وجواهر

    زمین شناسی رشد

    ژئودزی

    ژئودزی ایران

    مهندسی معدن

    مهندسی معدن 2

    زمین ساخت

    زمین ریخت شناسی

    زمین شناسی نفت

     

     

    امکانات

    لوگوي وبلاگ شما

    علوم زمین


    ارتباط با من

     


    My status

    عکسهای سونامی

    فتوگالری 1

    وبلاگ هاي دوستان

    Python

    هادی صداقت

    سازمانهای مرتبط   

    پژوهشکده زلزله شناسی

    سازمان زمین شناسی ایران

    پايگاه ملی داده های علوم زمين کشور

    http://pejmanearth.persianblog.ir/rss.xml