علوم زمین

پست الكترونيک

آرشيو

خانه

 
دوستان در سايت

چهارشنبه ۱٧ دی ،۱۳۸٢

 

زلزله بم

زلزله در بم

با اظهار تاسف از درگذشت تعداد بسيار زيادی از هموطنانمان در زلزله شهرستان بم من هم به نوبه خود اين مصيبت را به همه ايرانيان در سراسر جهان تسليت ميگويم.

 

زلزله ای به بزرگی ۵/۶ريشتر در ساعت ۵:۲۶:۲۶به وقت محلی در شهرستان بم در روز ۵ديماه بوقوع پيوست.

بنده هم با توجه به وظيفه ای که داشتم در همان ساعات اوليه بهمراه يک اکیپ از همکاران با ۲۰دستگاه لرزه نگاری عازم منطقه گرديدم تا براساس مشاهدات موجود سريعا شبکه محلی در منطقه ايجاد نمائيم.به همين خاطر نتوانستم به موقع بلاگ را بروز کنم.اما حالا اعدادی از عکسهای منطقه را که خودم تهيه کردم برای شما اينجا ميزارم.در ضمن يک گزارش اوليه هم که يکی از همکارانم تهيه کرده را هم در زير برای آگاهی بيشتر قرار ميدهم.

جنبه های زلزله شناسی زمينلرزه 5 دی ماه 1382 بم،
 با بزرگای گشتاوری5/6
Mw=

گزارش مقدماتی شناسائی مناطق زلزله زده

دکتر مهدی زارع

استاديار زلزله شناسی مهندسی ، پژوهشگاه بين المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ايران، صندوق پستی3913/ 19395

e-mails: mzare@dena.iiees.ac.ir

 

 1- مقدمه

زمينلرزه 5 ديماه 1382 بم در ساعت5:26:26  به وقت محلی  (ساعت 1:26:26 روز 26 دسامبر 2003به وقت بين المللی GMT)در  شهر تاريخی بم در جنوب شرقی کشور و در جنوب شرقی کرمان رخ داد (شکل-1). اين زلزله در ساعات آغازين بامداد که اکثر ساکنان بم خواب بودند اتفاق افتاد، که اين مساله را می توان به عنوان يکی از عوامل تشديد تلفات جانی در نظر گرفت.  آمار تلفات رسمی بيش از 25000 نفر و مجروحان حدود 50000 نفر اعلام گرديد. بيش از 100000 نفر نيز بی خانمان شدند. کانون زمينلرزه - بر اساس اطلاعات کسب شده از لرزه اصلی و پسلرزه ها توسط لرزه نگارها و شتابنگارهای   مستقر در بم -  در محدوده شهر بم واقع بوده است. بر اساس بررسی های انجام شده بخشی از گسل بم که از کنار شهر بم عبور می کند در اين زلزله فعال شده است.

شهر بم در استان کرمان - يکی از بزرگترين استانهای کشور با مساحت 186422 کيلومتر مربع – واقع است. جمعيت بم هنگام زلزله 1382 حدود 100000 نفر تخمين زده می شود.  شهر بم با ارگ تاريخی بم با بيش از 2000 سال قدمت  شناخته می شود. ارگ بم بزرگترين مجموعه خشتی - گلی در جهان است (شکل -2) . اين بنای تاريخی بر روی تپه ای از ماسه سنگی در کنار جاده ابريشم قرار گرفته است. مساحت ارگ بم 6 کيلومتر مربع است. اين بنای تاريخی اطلاعات دقيقی از رمان ساخت ارگ بم در دسترس نيست ولی بر اساس متون تاريخی قدمت آن به بيش از 2000 سال قبل می رسد. علی رغم اينکه اين بنا چندين بار در طی تاريخ به صورت موضعی تعمييرات جزئی شده است، و لی اين اولين بار بود که در اثر يک زمينلرزه به اين صورت ويران گرديد. ارگ تاريخی بم تا حدود 150 سال قبل مسکونی بوده است.

2- وضعيت لرزه زمينساختی پهنه زلزله زده بم

2-1- وضعيت عمومی

منطقه زلزله زده بم در جنوب شرقی ايران در يک پهنه فعال لرزه خيز واقع است (جدول -1 فهرست زمينلرزه های بم در شعاع 100 کيلومتر را نشان می دهد.) از خود شهر بم هيچ زمينلرزه تاريخی تا پيش از 5/10/1382 گزارش نشده است. به سوی شمال غرب بم 4 زمينلرزه بزرگ با بزرگای بيش از 5/6 بين سالهای 1360 تا 1377 در ناحيه گلباف و سيرچ رخ داده است. روند عمومی گسلهای اصلی (از جمله گسل بم با طول کلی حدود 100 کيلومتر) شمالی – جنوبی با کمی تمايل به سوی غرب، و همچنين شمال غربی – جنوب شرقی است. (شکل -3). اين دو سامانه گسله در ناحيه غربی دشت لوت با هم تلاقی می کنند. گسلهای با روند شمالغربی جنوب شرقی (گسلهای کوهبنان و راور) با گسلهای با راستای شمالی – جنوبی (گسلهای گلباف ، نايبند، چهار فرسخ ، گوک، سروستان و بم) مرز غربی ناحيه لوت را مشخص می نمايند. گسل گوک در همين ناحيه در رخداد زمينلرزه های 1360 گلباف و سيرچ فعال گرديد. اين گسل زلزه های ديگری را در سالهای 1368 و 1377 موجب شد. سامانه گسلهای غرب دشت لوت موجب يک اختلاف ارتفاع ساختاری قائم در حدود 4000 متر ايجاد نموده اند.  اکثر زمينلرزه های یاد شده در فوق با گسيختگی سطحی نيز همراه بوده اند. سازو کار ژرفی اين زلزله ها به صورت راستالغز و فشاری گزارش شده است.

 2-2- سازوکار زمينلرزه بم

بر اساس داده های سازو کار ژرفی (  وب سايت مرکز ملی اطلاعات زمينلرزه  NEIC) سازوکار ژرفی اين زلزله به صورت کاملا امتداد لغز بوده است (شکل-3). اين سازوکار با سازوکار گسل بم در راستای شمالی – جنوبی به صورت راستالغز راستگرد منطبق است.

 2-3- پارامترهای چشمه لرزه زا

بر اساس تخمين گشتاور لرزه ای، بزرگای زلزله بم Mw=6.5 براورد گرديد. همچنين ژرفای کانونی زلزله بم بر اساس مشاهده نگاشت لرزه اصلی و پسلرزه ها 8 کيلومتر برآورد می شود.

 2-4- گسيختگی سطحی

گسل بم با راستای عمومی شمالی – جنوبی از نزديکی شهر بم (شکل های 1 و 4) عبور می کند. اين گسل در شرق بم از کنار شهر بروات عبور می نمايد. گسيختگی های سطحی ايجاد شده پس از زلزله بم در پيرامون شهر بم و بين شهرهای بم و بروات مشاهده شد (شکل 4) اين گسيختگی های سطحی به صورت فروچاله نيز در شهر بروات قابل مشاهده است (شکل -5).

2-5- نبود لرزه ای

لرزه خيزی تاريخی بم نشان می دهد که هيچ زمينلرزه تاريخی از بم گزارش نشده است. به نظر می رسد که زمينلرزه بم در 5/10/1382 پايان اين نبود لرزه ای در راستای گسل بم باشد. اين نبود لرزه ای را می توان بر اساس سالم ماندن ارگ تاريخی بم در طول بيش از 2000 سال توجيه نمود.

 

3- جنبش شديد زمين

داده های شتابنگاری از زمينلرزه بم در 18 ايستگاه شبکه ملی شتابنگاری ايران ثبت شده است (وب سايت مرکز تحقيقات ساختمان و مسکن). نگاشت بدست آمده در ايستگاه بم بيشينه شتاب تصحيح نشده افقی با ترتيب 0.8g و 0.7g بر روی مولفه های افقی شرقی – غربی و شمالی – جنوبی نشان می دهد. همچنين بيشينه شتاب تصحيح نشده 0.98g روی مولفه قائم نشان می دهد. مشاهدات اوليه جنبش زمين در ايستگاه بم و همچنين بررسی خرابی ها در بم نمايانگر اثر جهت پذيری قائم به دليل قرار گيری در حوضه نزديک گسل است. اين اثر را می توان با مشاهده نگاشت مولفه قائم و تغيير مکانهای شديد به سمت بالا و پائين در هنگام لرزه اصلی بم و از سوی ديگر با تغيير مکانهای شديد در راستای عمود بر گسل (شرقی- غربی) توجيه نمود. خرابی ساختمانها و دطوار منازل در جهت های ياد شده و همچنين اظهارات اهالی از نوع جنبش و تکانهای احساس شده نمايانگر چنين اثری می باشد.

 

4- شدت رومرکزی و بررسی پهنه های هم لرز

شدت رومرکز مهلرزه ای زلزله مخرب 5/10/1382بم (شکل -6) در بم حد I=IX  در مقياس شدت مهلرزه ای  EMS98 براورد می شود. شدت زلزله در براواتI=VIII   و در محدود ارگ جديد و فرودگاه بم در حدI=VI-VII  و در کرمان و ماهان حدود  I=IV-V براورد گرديد. در راستای عمود بر گسل کاهندگی سريع جنبش شديد زمين و شدت زمينلرزه نمايان است  به نحوی که خرابی ها عمدتا به ناحيه شهری بم محدود می گردد.

 

5- جمع بندی از جنبه های زلزله شناسی زلزله بم

زلزله بم با بزرگای گشتاوری 6.5 (با محاسبه گشتاور لرزه ای) در اثر جنبائی مجدد گسل بم رخ داد و شهر بم را به دليل اثر حوزه نزديک گسل ويران نمود. گسيختگی های سطحی بين بم و بروات مشاهده شد. ژرفای کانونی 8 کيلومتر با در نظر گرفتن  لرزه اصلی و پسلرزه ها برای اين زلزله برآورد می شود. بيشينه شدت در پهنه رومرکز مهلرزه ای (شهر بم) در حد 9 (در آستانه تخريب کامل) تخمين زده می شود. اثر حوزه نزديک موجب جهت پذيری قائم و مشاهده جنبش های شديد در مولفه های قائم و عمو بر گسل (شرقی -غربی) شده است. 

          

جدول-1 -فهرست زمينلرزه های گستره بم به شعاع 100 کيلومتر

Table-1 : Seismicity of the Bam region, whitin a 100km distance from the city of Bam:

Date        Time     Coordinates

 Y    M  D  HH MM SS  Lat.N   Lon.E  FD    mb  Ms Mw   Efa  Ref   Region

___________ ________  _______ ______ ___  ___ ___ ___  ___  ___   __________

 

1948 07 05  13 53     29.460  57.780   0  5.9 6.0  .0       Amb   Gowk

1962 09 29  06 54 00  28.290  57.480  83  5.5  .0  .0       N.US

1964 05 11  06 07 38  28.220  57.390  73  5.3  .0  .0       N.IS

1964 08 27  11 58 39  28.160  58.830  50  5.1  .0  .0       N.IS

1976 11 13  10 12 36  28.250  57.340  62  5.0  .0  .0       ISC

1981 06 11  07 24 25  29.895  57.718  30  6.6 6.0  .0   *   ISC   Golbaf

1981 07 28  17 22 23  29.987  57.770  11  5.9 7.0  .0   *   ISC   Sirch

1981 10 14  09 12 39  29.900  57.758  43  5.2  .0  .0       ISC

1982 10 15  02 53 55  28.280  57.398  83  5.0  .0  .0       ISC

1983 01 31  18 56 53  28.919  57.318 133  5.0  .0  .0       ISC

1984 10 11  05 09 27  29.539  58.030  48  5.1  .0  .0       ISC

1986 07 25  10 08 09  28.068  57.303  69  5.2  .0  .0       ISC

1989 11 20  04 19 04  29.880  57.721  18  5.5 5.7 5.9       ISC South Golbaf

1998 06 10  08 30 16  28.227  58.507 113  5.0  .0  .0       ISC

گستره زلزله زده بم

شکل-1: گستره زلزله زده بم .

شکل-2: ارگ تاريخی بم در قبل و پس از زلزله 5/10/1382

شکل – 3 : نقشه گسلهای پهنه زلزله زده بم

شکل -۴: نقشه هم شدت زلزله بم

 

 

عکسهای منطقه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 پيام هاي ديگران ()

mostafa

لينک ها

زمین شناس

زمین شناسي ایران

زمین الکتریکی

زمین شناسی افقانستان

زمین

دیرینه شناسی

ژئوشیمی

زمین فیزیکی

کانی شناسی

کانی وجواهر

زمین شناسی رشد

ژئودزی

ژئودزی ایران

مهندسی معدن

مهندسی معدن 2

زمین ساخت

زمین ریخت شناسی

زمین شناسی نفت

 

 

امکانات

لوگوي وبلاگ شما

علوم زمین


ارتباط با من

 


My status

عکسهای سونامی

فتوگالری 1

وبلاگ هاي دوستان

Python

هادی صداقت

سازمانهای مرتبط   

پژوهشکده زلزله شناسی

سازمان زمین شناسی ایران

پايگاه ملی داده های علوم زمين کشور

http://pejmanearth.persianblog.ir/rss.xml